TÜBERKÜLOZ
Küresel Acil Durum
Yeni Hasta 8 milyon kişi/yıl (% 95 gelişmekte olan ülkelerde)
Her yıl 2-3 milyon ölüm (%98 gelişmekte olan ülkelerde)
2005 yılının ilk 10 ayı itibari ile çankırı da toplam 22 yeni vakamız bulunmakta
Çankırıda 1 hastayı dirençli tüberküloz tanısı ile ankara sanatoryumuna sevk ettik ( bu yıl içinde)
Türkiyede 1999 yılında 18418 yeni vaka , 3670 eski vaka olmak üzere toplam vaka sayısı 22 088 dir. Yeni olgular 100 000 de 27 ye denk düşmektedir
TÜBERKÜLOZ
İHBARI ZORUNLU HASTALIK
UMMUMİ HIFZISIHHA KANUNU MADDE 113
TÜBERKÜLOZDA BULAŞMA
Etken: Mycobacterium tuberculosis
Enfeksiyon kaynağı: hasta insan
Ortama yayılan basillerin solunum yoluyla alınması ile bulaşır
Tıbbi bakım verirken hastaları seçme şansımız yoktur, etik olarak her hastaya bakmak zorundayız . bu hastaların bir kısmıda bulaştırma riski taşır.
TÜBERKÜLOZ KONTROLÜ
%70 olguyu yakalamak
%85’ini tedavi etmek
Türkiye: insidans yüzbinde 27(1999)
Primer Odak (Ghon odağı): Primer enfeksiyon sırasında parankimdeki odak
Primer kompleks (Ghon veya Ranke kompleksi): Primer enfeksiyonda büyümüş lenf nodu, parankimdeki odak ve aradaki lenfanjitten oluşan kompleks
Simon odağı: Hematojen yayım ile özellikle apekslerde oluşan granülomlar
Primer TB
Çocuklarda
•Lenfohematojen yayım
Tüm zonlarda olabilir
Asemptomatik- hafif
ARB pozitifliği düşük
Lenfadenopati sık
Kavite nadir
Kalsifikasyonla iyileşme
Postprimer TB
Erişkinlerde
Bronkojen yayım
Üst lob apikal ve post, alt lob apikal
Klinik tablo gürültülü
ARB pozitif
Lenfadenopati nadir
Kavite karekteristik, plörezi seyrek değil
Fibrozisle iyileşme
Öykü (semptomlar, özgeçmiş ve soygeçmiş)
Fizik Muayene
Laboratuvar incelemeler
Radyoloji
Bakteriyoloji
Tüberkülin deri testi
Histopatolojik incelemeler
Serolojik ve Moleküler tanı yöntemleri
SEMPTOMLAR
GENEL SEMPTOMLAR
Ateş, gece terlemesi, halsizlik, iştahsızlık, kilo kaybı, huzursuzluk, baş ağrısı
Öksürük, balgam, hemoptizi, göğüs ağrısı, nefes darlığı
ÖZGEÇMİŞ
Tekrarlayan veya iyileşmeyen pnömoni
DM, KBY, alkolizm, yoğun sigara içimi, silikozis, steroid kullanımı, HİV(+)’liği
Kışla, hapishane, yurt, bakımevi gibi yerlerde yaşamak, evsiz olmak
TB öyküsü
Eski Akciğer grafisi
SOYGEÇMİŞ
Ailede ve yakın çevrede TB varlığı
Yakınlarında TB
Yakınlarının direnç testi sonuçları
FİZİK MUAYENE
Normal
Öksürük sonrası raller
Tuber sufl
Ronküs
Ses kısıklığı
LABORATUVAR
Kronik hastalık anemisi
Lökositoz veya lökopeni: lenfomonositoz
ESH artışı
Trombositoz
CRP, a2 ve g globulin artışı
Hiponatremi
KCFT artışı
RADYOLOJİ
Arka-ön ve yan grafi, apikolordotik grafi, konvansiyonel ve kompüterize tomografi
Spesifik görünüm yok
Primer ve postprimer bulguları farklı
Aylar içinde değişmeyen lezyonlar
BAKTERİYOLOJİ
Kesin tanı bakteriyolojik
İki aşama; mikroskopik inceleme (yayma preparat) ve kültür
Akciğer TB olgularında yayma pozitifliği %60-70, kültür pozitifliği de eklenince %80 tanı koydurur.
Balgam, mide suyu, bronş lavajı ve biyopsi örnekleri kullanılabilir.
Mikobakteri izolasyonu için örneklerin işlenmesi
Homojenizasyon
Dekontaminasyon
Santrifüj İşlemi
Nötralizasyon
Kültür Ortamına Ekilmesi
12 Haftaya Kadar İnkübasyon
Kültürlerin Haftalık Okunması
MİKROSKOPİ
Ehrlich-Ziehl-Neelsen(EZN), Kinyoun ve floresanlı boyalar
Mikroskopinin duyarlılığı % 33-81, özgüllüğü ise % 99
Basillerin görülebilmesi için örneğin 1ml’sinde 5.000-10.000 basil olmalı
KÜLTÜR
basili üretmek tanıda altın standart
Duyarlılık %76, özgüllük %100
Dezavantajları: 4-6 hafta gibi uzun süre, iyi bir laboratuvar ve eğitilmiş personel gerektirmesi
Avantajları: Tür tayini ve duyarlılık testi yapılabilmesine olanak sağlaması
YAYMA(+) AKCİĞER TB
En az iki ayrı örnekte ARB pozitifliği
Bir örnekte ARB pozitif, klinik ve radyoloji TB ile uyumlu
Bir örnekte ARB (+), kültürde üreme (+)
YAYMA(+) AKCİĞER TB
En az iki ayrı örnekte ARB pozitifliği
Bir örnekte ARB pozitif, klinik ve radyoloji TB ile uyumlu
Bir örnekte ARB (+), kültürde üreme (+)
YAYMA(+) AKCİĞER TB
En az iki ayrı örnekte ARB pozitifliği
Bir örnekte ARB pozitif, klinik ve radyoloji TB ile uyumlu
Bir örnekte ARB (+), kültürde üreme (+)
YAYMA(-) AKCİĞER TB
En az üç örnekte ARB negatif
Radyolojik TB ile uyumlu lezyonları olan
Nonspesifik antibiyotik tedavisine yanıtsız,
Klinisyenin antitüberküloz tedavi kararı aldığı hastalar
TÜBERKÜLİN TESTİ (PPD)
Pozitiflik hastalık değil enfeksiyon
Gecikmiş tipte hipersensitivite reaksiyonu: basile karşı Th1 yanıtı
Aktif TB’de Negatif: IL-10, TGF-B, sIL-2R gibi supresörlere bağlı.
Diğer mikobakteriler ve BCG’ye bağlı yalancı pozitif
PPD: Nasıl Yorumlanır?
0-4 mm negatif
BCG’li: 5-14 mm aşıya bağlı; 15mm üstü pozitif
Aşısızlar: 5-9 mm şüpheli; 10 mm üstü pozitif
İmmünsüprese, malnütrisyonlu, HIV(+)’lerde 5 mm ve üstü pozitif
Uzm.Dr. Mehmet Sait YILDIRIM
Göğüs hastalıkları uzmanı